Βιοποικιλότητα · COP17 · Περιβαλλοντική πολιτική

COP17: Πρόοδος για τη φύση, αλλά υστέρηση σε 22 από τους 23 στόχους του 2030

Ακούστε το άρθρο

Ελληνική συνθετική αφήγηση

Ταχύτητα

JOY Greek voice — Gemma4GR project, CC BY-NC 4.0. Φωνή: Χαρά Κάλτσου.

Ημερομηνία πηγής: 31 Οκτωβρίου 2026

Ο Δρόμος του Ερεβάν επιταχύνει την εφαρμογή του παγκόσμιου σχεδίου, με νέες αποφάσεις για χρηματοδότηση, οικοσυστήματα και συμμετοχή των κοινοτήτων.

Αντιπροσωπείες χωρών στην έναρξη του τμήματος υψηλού επιπέδου της COP17 στο Ερεβάν, 27 Οκτωβρίου 2026 — COP17, Ερεβάν, 27 Οκτωβρίου 2026: αντιπροσωπείες στην έναρξη του τμήματος υψηλού επιπέδου. Φωτογραφία: © Florian Fussstetter / UNEP. CC BY-NC-SA 4.0. Μετατροπή σε WebP, χωρίς αλλαγή του περιεχομένου. Πηγή φωτογραφίας · Άδεια CC BY-NC-SA 4.0

Η διεθνής προστασία της φύσης προχωρά, αλλά με ρυθμό που δεν επαρκεί για τους στόχους του 2030. Σχεδόν το 90% των χωρών έχει θέσει εθνικούς στόχους, ενώ το Carbon Brief καταγράφει υστέρηση σε 22 από τους 23 παγκόσμιους στόχους. Η COP17 ολοκληρώθηκε στο Ερεβάν στις 31 Οκτωβρίου 2026 με σχεδόν 50 αποφάσεις και τον Δρόμο του Ερεβάν: επιτάχυνση της εφαρμογής, μεταρρύθμιση επιβλαβών επιδοτήσεων, περισσότερη χρηματοδότηση και ισχυρότερη συμμετοχή των κοινοτήτων. [1, 3, 4]

Η πρώτη αποτίμηση: σχέδια υπάρχουν, ο ρυθμός δεν αρκεί

Το Παγκόσμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας Κουνμίνγκ–Μόντρεαλ, που συμφωνήθηκε το 2022, περιλαμβάνει 23 στόχους για το 2030 και τέσσερις μακροπρόθεσμους σκοπούς για το 2050. Η έκθεση State of Biodiversity Action συγκεντρώνει εθνικές εκθέσεις, στρατηγικές και επιστημονικά στοιχεία. Διαπιστώνει κενά τόσο στο εύρος των εθνικών δεσμεύσεων όσο και στην υλοποίησή τους. Κανένας στόχος δεν εμφανίζει πλήρως θετική εικόνα σε όλες τις διαστάσεις του. [2, 3]

Στη νεότερη ανακοίνωση της CBD, σχεδόν το 90% των 196 μερών είχε θέσει εθνικούς στόχους, κοντά στο 60% είχε εκπονήσει εθνικές στρατηγικές και σχέδια δράσης και πάνω από το 70% είχε υποβάλει εθνικές εκθέσεις. [3]
Λιγότεροι από τους μισούς εθνικούς στόχους που αξιολόγησαν οι ίδιες οι χώρες βρίσκονταν σε τροχιά επίτευξης. Κατά μέσο όρο οι εθνικοί στόχοι καλύπτουν 22 από τις 23 παγκόσμιες θεματικές, συχνά όμως χωρίς όλο το απαιτούμενο εύρος ή επίπεδο φιλοδοξίας. [3]
Περίπου 5.000 δεσμεύσεις έχουν καταγραφεί από κοινότητες, τοπικές αρχές, επιχειρήσεις και οργανώσεις. Η συμμετοχή διευρύνεται, αλλά η αλλαγή πολιτικών και η χρηματοδότηση υστερούν. [3]

Η υστέρηση στους 22 από τους 23 παγκόσμιους στόχους δείχνει ότι η σημερινή πορεία χρειάζεται επιτάχυνση, όχι ότι οι στόχοι έχουν ήδη χαθεί. Η αξιολόγηση των εθνικών δεσμεύσεων είναι συμπληρωματική: μετρά τι σχεδιάζει και υλοποιεί κάθε χώρα. Μαζί, οι δύο αποτιμήσεις δείχνουν πού απαιτούνται ισχυρότερες πολιτικές και πόροι. [3, 4]

Ο Δρόμος του Ερεβάν: προτεραιότητες αντί νέας προθεσμίας

Η προθεσμία παραμένει το 2030. Ο Δρόμος του Ερεβάν αποτελεί τη διαπραγματευμένη απάντηση στην αξιολόγηση: αντιμετώπιση των κινήτρων που καταστρέφουν τη φύση, μεγαλύτερη οικονομική και τεχνική στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών, ευθυγράμμιση προϋπολογισμών και οικονομικών αποφάσεων με τη βιοποικιλότητα, καλύτερη παρακολούθηση και λογοδοσία. [1]

Η διάσκεψη υιοθέτησε σχεδόν 50 αποφάσεις στο σύνολο των εργασιών της. Περιλαμβάνονται προστατευόμενες περιοχές και δάση, διαχείριση άγριας ζωής, εισβλητικά ξενικά είδη, βιοασφάλεια και συνθετική βιολογία. Η επόμενη COP18 θα γίνει στον Ισημερινό το 2028. [1]

Χρηματοδότηση: άλλο τα 20, άλλο τα 200 δισ. δολάρια

20 δισ. δολάρια τον χρόνο έως το 2025: διεθνείς χρηματοδοτικές ροές από ανεπτυγμένες χώρες και χώρες που αναλαμβάνουν εθελοντικά τις σχετικές υποχρεώσεις προς αναπτυσσόμενες. Η επίσημη αξιολόγηση εκτιμά ότι το ορόσημο δεν επιτεύχθηκε· η οριστική αποτίμηση απαιτεί τα πλήρη στοιχεία του 2025. [2, 5]
30 δισ. δολάρια τον χρόνο έως το 2030: ο επόμενος στόχος για αυτές τις διεθνείς ροές. [5]
Τουλάχιστον 200 δισ. δολάρια τον χρόνο έως το 2030: ο συνολικός στόχος κινητοποίησης από όλες τις πηγές, εγχώριες και διεθνείς, δημόσιες και ιδιωτικές. Τα 30 δισ. αποτελούν μέρος αυτού του συνόλου. [5]

Στο Ερεβάν διατηρήθηκε η διαδικασία εθελοντικής διεύρυνσης των συνεισφερόντων, με διαβουλεύσεις και ρητή συναίνεση των ενδιαφερόμενων χωρών. Η μορφή του χρηματοδοτικού μηχανισμού μετά το 2030 παραπέμπεται στην COP18: νέος φορέας ή αξιοποίηση υφιστάμενων σχημάτων. [6]

Σχεδόν 2 δισ. σε νέες ανακοινώσεις

Η CBD συγκεντρώνει ανακοινώσεις σχεδόν 2 δισ. δολαρίων για τη βιοποικιλότητα. Μεταξύ αυτών αναφέρει 560 εκατ. δολάρια στο πλαίσιο της ένατης αναπλήρωσης του Παγκόσμιου Ταμείου Περιβάλλοντος και του ταμείου για το Παγκόσμιο Πλαίσιο Βιοποικιλότητας, 500 εκατ. μέσω της Species Recovery Alliance και πάνω από 330 εκατ. μέσω του Value Nature Fund για την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων. [1]

Πρόκειται για χρηματοδοτικές ανακοινώσεις διαφορετικών σχημάτων και χρονικών οριζόντων. Το ποσό δεν αποτελεί απολογισμό ήδη εκταμιευμένων χρημάτων, ούτε ετήσια κάλυψη του στόχου των 200 δισ. Η εφαρμογή χρειάζεται δημοσιευμένα στοιχεία για καταθέσεις, αποδέκτες και αποτελέσματα.

Επιδοτήσεις: τουλάχιστον 500 δισ. λιγότερα για τη ζημιά

Ο στόχος 18 προβλέπει εντοπισμό των επιβλαβών κινήτρων έως το 2025 και εξάλειψη, σταδιακή κατάργηση ή μεταρρύθμισή τους, με μείωση τουλάχιστον 500 δισ. δολαρίων ετησίως έως το 2030. Προτεραιότητα έχουν τα πιο επιβλαβή κίνητρα, με δίκαιη μετάβαση για όσους εξαρτώνται από αυτά. [7]

Η τελική αξιολόγηση ενθαρρύνει ταχύτερη εφαρμογή σύμφωνα με τις εθνικές συνθήκες, με ασθενέστερη διατύπωση κατά το Carbon Brief. Για γεωργία, αλιεία και ενέργεια, προτεραιότητα είναι η μεταφορά πόρων από επιβλαβείς δραστηριότητες προς μετρήσιμα οικολογικά οφέλη. [4, 7]

Cali Fund: γενετικά δεδομένα, δικαιούχοι και ελάχιστοι πόροι

Οι ψηφιακές πληροφορίες γενετικών αλληλουχιών, γνωστές ως DSI, χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων στη φαρμακευτική, στα καλλυντικά και στη γεωργική βιοτεχνολογία. Το Cali Fund δημιουργήθηκε για δίκαιο επιμερισμό των ωφελειών από αυτή τη χρήση προς τις χώρες και τις κοινότητες που διατηρούν τη βιοποικιλότητα. [8, 9]

Επαναβεβαιώθηκαν ενδεικτικές συνεισφορές 1% των κερδών ή 0,1% των εσόδων για τους χρήστες που εμπίπτουν στις προβλέψεις του μηχανισμού. Η εισφορά παραμένει εθελοντική· δεν θεσπίστηκε παγκόσμιος αυτόματος φόρος. [8]
Το 50% της χρηματοδότησης προορίζεται για τις αυτοπροσδιοριζόμενες ανάγκες αυτοχθόνων λαών και τοπικών κοινοτήτων. Στο μεταβατικό σχήμα αυτού του μεριδίου, το 90% κατευθύνεται σε κοινότητες αναπτυσσόμενων και συναφών επιλέξιμων χωρών και το 10% σε κοινότητες ανεπτυγμένων χωρών. [8]
Προβλέπονται κατ’ εξαίρεση κατανομές πριν από την COP18 εφόσον η κεφαλαιοποίηση φθάσει τα 150 εκατ. δολάρια. Οι λεπτομέρειες του μηχανισμού και η αξιολόγηση της λειτουργίας του συνεχίζονται έως το 2028. [8]

Στο κλείσιμο της COP17, το Carbon Brief κατέγραφε δεσμεύσεις μόλις 10.565 δολαρίων και καταθέσεις κάτω από 9.000 δολάρια. Καταθέσεις στο ταμείο και πληρωμές προς δικαιούχους αποτελούν διακριτά στάδια. [4, 9]

Αυτόχθονες λαοί: μόνιμη συμμετοχή στις αποφάσεις

Οι Κατευθυντήριες Γραμμές του Σεβάν καθορίζουν τους κανόνες λειτουργίας του νέου μόνιμου επικουρικού οργάνου για το άρθρο 8(j). Ενισχύουν τη θεσμική συμμετοχή αυτοχθόνων λαών και τοπικών κοινοτήτων στη διαμόρφωση πολιτικής για τη φύση. [1, 10]

Το πλαίσιο συνδέει τη διατήρηση της παραδοσιακής γνώσης με δίκαιο επιμερισμό ωφελειών. Η προστασία περιοχών οφείλει να αναγνωρίζει δικαιώματα επί παραδοσιακών εδαφών και την ελεύθερη, προηγούμενη και ενημερωμένη συναίνεση. [10, 11]

Θάλασσες: σύνδεση με τη Συνθήκη για την Ανοικτή Θάλασσα

Η απόφαση για τη θαλάσσια και παράκτια βιοποικιλότητα λαμβάνει υπόψη την έναρξη ισχύος της συμφωνίας BBNJ και προβλέπει άτυπη συμβουλευτική ομάδα για θαλάσσιες περιοχές πέραν εθνικής δικαιοδοσίας. Συμφωνήθηκε επίσης εθελοντική καθοδήγηση για την επιστημονική αξιολόγηση οικολογικά ή βιολογικά σημαντικών θαλάσσιων περιοχών. Το Carbon Brief καταγράφει περιορισμό αναφορών σε κοινότητες, γυναίκες και νέους κατά την τελική διαπραγμάτευση. [4, 12]

Ο ήδη συμφωνημένος στόχος προστασίας τουλάχιστον 30% της στεριάς, των εσωτερικών υδάτων και των θαλάσσιων και παράκτιων περιοχών έως το 2030 απαιτεί αποτελεσματική διαχείριση, οικολογική αντιπροσωπευτικότητα και συνδεσιμότητα. Η απλή οριοθέτηση δεν ολοκληρώνει τον στόχο. [11]

Κλίμα, δάση και εδάφη στην ίδια πολιτική

Η απόφαση για κλίμα και βιοποικιλότητα προωθεί λύσεις βασισμένες στη φύση, με κοινωνικές και περιβαλλοντικές δικλίδες. Η αποκατάσταση οικοσυστημάτων, η προστασία φυσικών αποθεμάτων άνθρακα και η προσαρμογή χρειάζονται κοινό σχεδιασμό. [13]

Από το τελικό κείμενο αφαιρέθηκαν αναφορές στη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου για το κλίμα και στην αξιολόγηση του IPBES για τον μετασχηματισμό, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Carbon Brief. Παρέμεινε η αξιολόγηση για τις αλληλεξαρτήσεις βιοποικιλότητας, νερού, τροφής και υγείας. [4]

Γεωργία και δασοπονία: ο στόχος 10 ζητά βιώσιμη διαχείριση, αγροοικολογικές και άλλες πρακτικές φιλικές στη βιοποικιλότητα, με προστασία επικονιαστών, γονιμότητας και οργανισμών του εδάφους. [14]
Ρύπανση: ο στόχος 7 προβλέπει τουλάχιστον υποδιπλασιασμό των απωλειών πλεονάζοντων θρεπτικών και του συνολικού κινδύνου από φυτοφάρμακα και ιδιαίτερα επικίνδυνες χημικές ουσίες έως το 2030. [15]
Αποκατάσταση: ο στόχος 2 απαιτεί τουλάχιστον το 30% των υποβαθμισμένων χερσαίων, υδάτινων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων να βρίσκεται υπό αποτελεσματική αποκατάσταση έως το 2030. [16]

Η καλύτερη παρακολούθηση συνδέει αυτά τα πεδία με εθνικές εκθέσεις, δεδομένα και τεχνική υποστήριξη. Οι επόμενες εκθέσεις πρέπει να δείχνουν αλλαγές στη διαχείριση, στη χρηματοδότηση και στην κατάσταση των οικοσυστημάτων. [1, 2]

Πιστώσεις βιοποικιλότητας: χρηματοδότηση με έλεγχο αποτελέσματος

Ο στόχος 19 επιτρέπει χρηματοδοτικά εργαλεία όπως πράσινα ομόλογα, πληρωμές οικοσυστημικών υπηρεσιών και πιστώσεις βιοποικιλότητας, με κοινωνικές και περιβαλλοντικές εγγυήσεις. Στο κείμενο κινητοποίησης πόρων περιλαμβάνεται μελέτη για το αν οι πιστώσεις και οι αντισταθμίσεις παράγουν πρόσθετο όφελος στη διατήρηση. [5, 6]

Η χρηματοδότηση χρειάζεται αποδείξεις για το αποτέλεσμα που προσθέτει. Η απόδοση οικονομικής αξίας σε έναν οικότοπο δεν υποκαθιστά τη διατήρηση των ειδών, των οικολογικών σχέσεων και των δικαιωμάτων των ανθρώπων που ζουν εκεί.

Κοινή δράση για φύση, κλίμα και ερημοποίηση

Ο οδικός χάρτης συνεργασίας των συμβάσεων του Ρίο παραπέμφθηκε σε αξιολόγηση από χώρες και ενδιαφερόμενους φορείς. Οι προεδρίες των σχετικών διασκέψεων ζήτησαν παράλληλα επιτάχυνση κοινών δράσεων. Για τις κυβερνήσεις, αυτό σημαίνει καλύτερο συντονισμό πολιτικών για κλίμα, βιοποικιλότητα και γη. [4]

Η συμμετοχή και οι πιέσεις στις διαπραγματεύσεις

Το Carbon Brief καταγράφει αντιδράσεις για την έναρξη λειτουργίας του χρυσωρυχείου Amulsar λίγο πριν από τη διάσκεψη και περιορισμούς πρόσβασης σε ακτιβιστές. Καταγράφει επίσης τις πιέσεις της φαρμακευτικής βιομηχανίας για αναθεώρηση του Cali Fund. Η ενεργή συμμετοχή κοινοτήτων και υπερασπιστών του περιβάλλοντος είναι ουσιαστικός όρος εφαρμογής των αποφάσεων. [4]

Τι σημαίνει για τη Μεσόγειο και την Ελλάδα

Η Μεσόγειος συγκεντρώνει εξαιρετικά πλούσια βιοποικιλότητα, λιβάδια θαλάσσιων φυτών, κοραλλιογενείς σχηματισμούς και κρίσιμους τόπους αναπαραγωγής θαλάσσιων ειδών. Το UNEP/MAP επισημαίνει τις συνδυασμένες πιέσεις από κλιματική αλλαγή, ρύπανση, παράκτια ανάπτυξη και εκμετάλλευση πόρων. [17]

Για την Ελλάδα, η σύνδεση με τις αποφάσεις του Ερεβάν μεταφράζεται σε συγκεκριμένες προτεραιότητες: ουσιαστική διαχείριση προστατευόμενων περιοχών, προστασία Ποσειδωνίας και υγροτόπων, έλεγχο επιβλαβών κινήτρων και συστηματική παρακολούθηση. Πρόκειται για εφαρμογές των διεθνών στόχων στις ελληνικές συνθήκες. Το ΥΠΕΝ περιγράφει ήδη τη διαχείριση, τις χρήσεις και τις ζώνες προστασίας ως συστατικά της προστασίας της βιοποικιλότητας. [11, 17, 18]

Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι οι αποφάσεις για προϋπολογισμούς, παραγωγή και χρήση γης να υπηρετούν τους στόχους προστασίας. Ο Δρόμος του Ερεβάν δίνει κοινές προτεραιότητες· η πρόοδος έως το 2030 θα καταγράφεται στα χρήματα που φθάνουν στη φύση και στις κοινότητες, στις πρακτικές που αλλάζουν και στα οικοσυστήματα που ανακάμπτουν. [1]