Κλίμα · Ανταρκτική · Επιστήμη

«Κλιματική υπέρβαση»: Προς +2,8°C μέσα στον αιώνα, προειδοποιούν ο ΟΗΕ και ο παγετώνας Thwaites

Ακούστε το άρθρο

Ελληνική συνθετική αφήγηση

Ταχύτητα

JOY Greek voice — Gemma4GR project, CC BY-NC 4.0. Φωνή: Χαρά Κάλτσου.

Ημερομηνία πηγής: 29 Οκτωβρίου 2026

Η υπέρβαση του 1,5°C, οι αριθμοί της έκθεσης του ΟΗΕ, οι δύο μελέτες για την Ανταρκτική και οι τεχνολογικές προτάσεις που παραμένουν υπό διερεύνηση.

Οι σημερινές πολιτικές οδηγούν προς παγκόσμια θέρμανση περίπου 2,8°C μέσα στον αιώνα, σύμφωνα με τη νέα έκθεση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ, ενώ δύο μελέτες για τον παγετώνα Thwaites δείχνουν πόσο μακρόχρονες μπορεί να γίνουν οι συνέπειες της αποσταθεροποίησης των πάγων. Η μία καταγράφει συνεχιζόμενη απώλεια πάγου σε προσομοιώσεις 150 ετών ακόμη και με μηδενική ωκεάνια τήξη. Η άλλη υπολογίζει συνεισφορά έως περίπου 3 εκατοστά στην παγκόσμια στάθμη της θάλασσας έως το 2100, ενσωματώνοντας καλύτερα τη διείσδυση θαλασσινού νερού κάτω από τον παγετώνα. Η σχετική συζήτηση του New Scientist αναδεικνύει την ανάγκη άμεσης μείωσης των εκπομπών και προετοιμασίας των παράκτιων περιοχών για αλλαγές μεγάλης διάρκειας. [1, 2, 3, 4]

Τι σημαίνει «κλιματική υπέρβαση»

Το βίντεο «We've Entered Climate Overshoot – What Happens Now?» εξετάζει την υπέρβαση του 1,5°C και την επιδίωξη μεταγενέστερης επιστροφής σε αυτό το επίπεδο. Συζητούν οι Rowan Hooper, Penny Sarchet, Madeleine Cuff και Alison George. [8]

Ο όρος overshoot περιγράφει μια διαδρομή κατά την οποία η θέρμανση ξεπερνά προσωρινά έναν στόχο και περιορίζεται αργότερα. Το ύψος και η διάρκεια της υπέρβασης επηρεάζουν τις επιπτώσεις και τη δυσκολία επιστροφής.

Ο στόχος του Παρισιού αφορά μακροχρόνια θέρμανση σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο. Η υπέρβαση του 1,5°C σε ένα μεμονωμένο έτος δεν αρκεί για να τεκμηριώσει υπέρβαση αυτού του μακροχρόνιου ορίου. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός επισημαίνει αυτή τη διάκριση, με τις μακροχρόνιες εκτιμήσεις να εξετάζουν συνήθως εικοσαετείς περιόδους. [5]

Οι αριθμοί της έκθεσης του ΟΗΕ

Η έκθεση Emissions Gap Report 2026: The Point of Return, που παρουσίασε το UNEP στις 21 Οκτωβρίου, συγκρίνει τις εφαρμοζόμενες πολιτικές και τις κρατικές δεσμεύσεις με τις απαιτούμενες μειώσεις εκπομπών. [1, 2]

Πολιτικές και δεσμεύσεις	Εκτιμώμενη θέρμανση μέσα στον αιώνα
Συνέχιση των σημερινών πολιτικών	Περίπου 2,8°C, με περαιτέρω αύξηση αργότερα
Πλήρης εφαρμογή των εθνικών κλιματικών δεσμεύσεων και συνέχιση αντίστοιχων προσπαθειών	Περίπου 2,6°C
Εθνικές δεσμεύσεις μαζί με τους πρόσθετους στόχους μηδενικού ισοζυγίου εκπομπών	Περίπου 2,1°C

Οι τιμές αποτυπώνουν διαφορετικές προϋποθέσεις εφαρμογής. Οι εξαγγελίες αποκτούν κλιματικό αποτέλεσμα όταν μετατρέπονται σε πραγματικές μειώσεις. [2]

Για το σενάριο ελάχιστης δυνατής υπέρβασης, το UNEP δίνει:

Κορύφωση στους 1,7–1,8°C, περίπου στα μέσα του αιώνα.
Πιθανότητα περίπου 50% επιστροφής στον 1,5°C ή χαμηλότερα έως το 2100.
Μείωση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 18% έως το 2030, 45% έως το 2035 και 69% έως το 2040, με βάση το 2025.

Οι εθνικές δεσμεύσεις, ακόμη και αν εφαρμοστούν πλήρως, αντιστοιχούν σε μειώσεις 5–8% έως το 2030 και 11–15% έως το 2035, επίσης έναντι του 2025. Το χάσμα παραμένει μεγάλο. [1]

Η επιστροφή απαιτεί και αφαίρεση διοξειδίου του άνθρακα

Η διαδρομή επιστροφής προϋποθέτει αυξανόμενη αφαίρεση CO₂ από την ατμόσφαιρα και μόνιμη αποθήκευσή του. Το UNEP υπολογίζει περίπου 320 δισεκατομμύρια τόνους μέσα στον αιώνα, ποσότητα αντίστοιχη με περίπου οκτώ χρόνια παγκόσμιων εκπομπών CO₂ στα επίπεδα του 2024. [2]

Στη συζήτηση του New Scientist τίθεται το ζήτημα της αναβολής: η προσδοκία ότι μελλοντικές τεχνολογίες θα αφαιρέσουν τεράστιες ποσότητες άνθρακα μπορεί να διευκολύνει τη μετάθεση των σημερινών μειώσεων. Οι ομιλητές αμφισβητούν πόσο εφικτή είναι η εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών στην απαιτούμενη κλίμακα. [8]

Σύμφωνα με το UNEP, κάθε επιπλέον πενταετία εκπομπών CO₂ στα σημερινά επίπεδα αυξάνει την κορύφωση της θέρμανσης κατά περίπου 0,1°C. [2]

Γιατί ο Thwaites έχει παγκόσμια σημασία

Ο Thwaites βρίσκεται στη Δυτική Ανταρκτική. Το διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα International Thwaites Glacier Collaboration αναφέρει πλάτος περίπου 120 χιλιομέτρων και λεκάνη περίπου 192.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, έκταση συγκρίσιμη με τη Μεγάλη Βρετανία. [6]

Το θαλασσινό νερό λιώνει τον πάγο από κάτω, ενώ οι πλωτές παγοκρηπίδες περιορίζουν τη ροή του πάγου από την ενδοχώρα. Η λέπτυνση και η υποχώρησή τους επηρεάζουν αυτή τη συγκρατητική λειτουργία. [3]

Η British Antarctic Survey εκτιμά ότι η πλήρης απώλεια του ίδιου του Thwaites αντιστοιχεί σε περίπου 65 εκατοστά παγκόσμιας ανόδου της θάλασσας. Για ολόκληρο το παγοκάλυμμα της Δυτικής Ανταρκτικής αναφέρει περίπου 5 μέτρα. Πρόκειται για το ισοδύναμο των αντίστοιχων αποθεμάτων πάγου, με ενδεχόμενη απώλεια σε πολύ μεγαλύτερους χρονικούς ορίζοντες. Αυτά τα μεγέθη διαφέρουν από τις προβολές για το 2100. [3]

Πρώτη μελέτη: απώλεια πάγου επί 150 χρόνια χωρίς ωκεάνια τήξη

Η εργασία της Rosie Williams και συνεργατών, στο Geophysical Research Letters, εξέτασε μια ακραία υποθετική συνθήκη: οι ερευνητές μηδένισαν την τήξη που προκαλεί ο ωκεανός σε τρία ανεξάρτητα μοντέλα και παρακολούθησαν την εξέλιξη δύο γειτονικών παγετώνων επί 150 χρόνια. [4]

Pine Island: ο πάγος πάχυνε και ο παγετώνας άρχισε να προελαύνει προς παλαιότερη θέση του.
Thwaites: η απώλεια πάγου συνεχίστηκε σε όλη τη διάρκεια των προσομοιώσεων.
Ρυθμός απώλειας: στον Thwaites μειωνόταν με τον χρόνο, καθώς ο παγετώνας λέπτυνε.

Το πείραμα δείχνει ότι η σημερινή απώλεια του Thwaites συντηρείται εν μέρει από την απόκρισή του σε παλαιότερες μεταβολές. Η άμεση απομάκρυνση της ωκεάνιας τήξης δεν αρκούσε για να αντιστρέψει αυτή την πορεία μέσα στην περίοδο που εξετάστηκε. [4]

Η μελέτη τεκμηριώνει τη μακρά «μνήμη» του παγετώνα. Η υποθετική προσομοίωση δεν ορίζει ημερομηνία πλήρους κατάρρευσης. Στις πραγματικές συνθήκες, η συνεχιζόμενη θέρμανση του ωκεανού προσθέτει επιπλέον πίεση, όπως τονίζει η British Antarctic Survey. [3, 4]

Δεύτερη μελέτη: τι αλλάζει όταν υπολογιστεί καλύτερα το νερό κάτω από τον πάγο

Η εργασία των Mattia Poinelli, Eric Rignot και συνεργατών, στο Nature Communications στις 12 Οκτωβρίου, εστιάζει στη ζώνη θεμελίωσης: τη μετάβαση από τον πάγο που ακουμπά στον πυθμένα προς τον πλωτό πάγο. [7]

Η μετάβαση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει μια ζώνη χιλιομέτρων στην οποία διεισδύει και προκαλεί τήξη το θαλασσινό νερό. Οι ερευνητές συνέκριναν το μοντέλο με σχεδόν τρεις δεκαετίες παρατηρήσεων υποχώρησης, λέπτυνσης και επιτάχυνσης.

Τα βασικά ευρήματα:

Ζώνη πλάτους 2–5 χιλιομέτρων ήταν απαραίτητη για να αναπαραχθούν οι ιστορικές παρατηρήσεις.
Σε ορισμένες προσομοιώσεις, η αποκόλληση από τη σταθεροποιητική υποθαλάσσια ράχη Mouginot εμφανίζεται ήδη από το 2038.
Η υπολογιζόμενη συνεισφορά του Thwaites φτάνει έως 30 ± 6 χιλιοστά, δηλαδή περίπου 3 ± 0,6 εκατοστά, στην παγκόσμια μέση στάθμη έως το 2100.
Το μέγεθος είναι περίπου διπλάσιο προηγούμενων προβολών, ακόμη και χωρίς πρόσθετη κλιματική θέρμανση στο συγκεκριμένο πείραμα. [7]

Το 2038 αφορά ενδεχόμενη απώλεια ενός συγκεκριμένου στηρίγματος, όχι εξαφάνιση του παγετώνα. [7]

Θα μπορούσε η τεχνολογία να επιβραδύνει τη ροή;

Στο βίντεο συζητούνται θερμοσιφωνικά συστήματα, ή thermosyphons: διατάξεις παθητικής μεταφοράς θερμότητας, με ρευστό που αλλάζει φάση. Η ερευνητική ιδέα είναι να αφαιρείται θερμότητα από τη βάση του πάγου, περιορίζοντας την παραγωγή νερού τήξης και αυξάνοντας την αντίσταση στην ολίσθηση. [8, 9]

Σχετική προδημοσίευση των Alex S. Miller και συνεργατών, τον Αύγουστο του 2026, συνδυάζει θερμικό μοντέλο με μοντέλο ροής πάγου και εξετάζει πιθανή επιβράδυνση. Η εργασία δεν έχει ακόμη αξιολογηθεί από ομοτίμους. Η αποτελεσματικότητα, η απαιτούμενη κλίμακα και η πρακτική εγκατάσταση παραμένουν ερευνητικά ζητήματα. [9]

Αναφέρεται επίσης το πρόγραμμα Exploring Climate Cooling της βρετανικής ARIA. Ο οργανισμός ανακοίνωσε χρηματοδότηση 56,8 εκατομμυρίων λιρών για 22 ερευνητικά έργα, που εξετάζουν διαφορετικές προσεγγίσεις ψύξης, τις επιπτώσεις και τη διακυβέρνησή τους. Το ποσό αφορά το συνολικό πρόγραμμα. Η συγκεκριμένη πηγή δεν τεκμηριώνει εγκατάσταση θερμοσιφώνων στον Thwaites. [10]

Η Alison George, με προηγούμενη εργασία στη British Antarctic Survey ως μικροβιολόγος, περιγράφει στο επεισόδιο τις δυσκολίες των αποστολών: καταιγίδες, θαλάσσιο πάγο, περιορισμένα χρονικά περιθώρια και βλάβες εξοπλισμού. Η αφήγησή της αναδεικνύει το πρακτικό πρόβλημα μιας παρέμβασης σε τόσο απομακρυσμένο και απαιτητικό περιβάλλον. [8]

Οι πολιτικές που ήδη μειώνουν τις εκπομπές

Πάνω από 220 αξιολογήσεις πολιτικών που συγκεντρώνει το UNEP καταγράφουν μετρήσιμα αποτελέσματα: οι εξεταζόμενες παρεμβάσεις στην ηλεκτροπαραγωγή μείωσαν τις εκπομπές κατά μέσο όρο 9%, ενώ οικονομικά εργαλεία, όπως φόροι άνθρακα και συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων, πέτυχαν μειώσεις 5–13% στους εξεταζόμενους κλάδους και χρόνους. [2]

Από τη Συμφωνία του Παρισιού, η ανανεώσιμη ηλεκτρική ισχύς αυξήθηκε τρεις φορές ταχύτερα από τις τότε προβλέψεις και η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών επτά φορές ταχύτερα. Η έκθεση ζητά επέκταση αυτών των επιτυχιών, με μέση ετήσια μείωση εκπομπών 5,7% το 2025–2035. [2]

Τι απαιτεί η διαδρομή της μικρότερης υπέρβασης

Για το 2035, η προκαταρκτική αποτίμηση προβλέπει τουλάχιστον τριπλασιασμό της ανανεώσιμης ηλεκτρικής ισχύος και μείωση της ενεργειακής έντασης του ΑΕΠ κατά 30%, έναντι του 2025. Για το 2040: τουλάχιστον 4,5 φορές περισσότερη ισχύ και 40% χαμηλότερη ένταση. Η ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα χρειάζεται να υποχωρήσει τουλάχιστον 75% έως το 2035 και να μηδενιστεί ουσιαστικά έως το 2040. Οι εκπομπές μεθανίου να μειωθούν τουλάχιστον 25% και 40% αντίστοιχα. [2]

Οι σημερινές μειώσεις καθορίζουν την έκταση της μελλοντικής αλλαγής

Η μακρόχρονη απόκριση των πάγων αυξάνει την ανάγκη για έγκαιρη δράση. Η British Antarctic Survey επισημαίνει ότι οι μελλοντικές εκπομπές και η θέρμανση του ωκεανού επιδεινώνουν τις απώλειες. Παράλληλα, χρειάζεται προετοιμασία για την άνοδο της θάλασσας που ήδη διαμορφώνεται. [3]

Το UNEP καταγράφει πρόοδο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και αποτελέσματα από κλιματικές πολιτικές σε χώρες και κλάδους. Ζητά ταχεία επέκταση των αποτελεσματικών παρεμβάσεων, ώστε να περιοριστούν το ύψος και η διάρκεια της υπέρβασης. [1]

Δείτε τη συζήτηση: We've Entered Climate Overshoot – What Happens Now?