Κλίμα · Υγεία
Lancet Countdown: η κλιματική κρίση πλήττει την υγεία όλο και ταχύτερα
Ακούστε το άρθρο
Ελληνική συνθετική αφήγηση
JOY Greek voice — Gemma4GR project, CC BY-NC 4.0. Φωνή: Χαρά Κάλτσου.
Ημερομηνία πηγής: 28 Οκτωβρίου 2026
Η έκθεση του 2026 καταγράφει αυξανόμενους κινδύνους από ζέστη, ξηρασία και ακραία φαινόμενα. Η καθαρή ενέργεια ήδη σώζει ζωές, αλλά η προστασία προχωρά πιο αργά από τις επιπτώσεις.
Η κλιματική κρίση επιβαρύνει την υγεία ταχύτερα από την πρόοδο της προστασίας: το Lancet Countdown 2026 εκτιμά 710.000 θανάτους συνδεόμενους με τη ζέστη το 2023, ενώ η μείωση της ρύπανσης από ορυκτά καύσιμα σε τουλάχιστον 77 χώρες αποτρέπει περίπου 323.000 θανάτους ετησίως. Η μετάβαση στην καθαρή ενέργεια ήδη σώζει ζωές· η επέκτασή της μαζί με την πρόληψη και την προσαρμογή αποτελεί άμεση υγειονομική προτεραιότητα. [1, 2, 4]
Τι καταγράφει η έκθεση
Η δέκατη ετήσια έκθεση παρακολουθεί 54 δείκτες που συνδέουν το κλίμα με την υγεία. Σύμφωνα με την παρουσίαση του ΠΟΥ, ο ετήσιος μέσος όρος θανάτων που συνδέονται με τη ζέστη αυξήθηκε σχεδόν 36% στα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Παρισιού σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία. Για το 2023 η έκθεση εκτιμά 710.000 θανάτους συνδεόμενους με τη ζέστη, με πάνω από το 70% αυτής της επιβάρυνσης να αποδίδεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Τα στοιχεία αφορούν το 2023, όχι απολογισμό θανάτων του 2026. [2]
Η παρουσίαση του UCL αναφέρει ότι ακραία ξηρασία επηρέασε σχεδόν το 52% της παγκόσμιας χερσαίας έκτασης για τουλάχιστον έναν μήνα το 2025. Η έκθεση εξετάζει τις συνέπειες των υδρολογικών άκρων για την τροφή, την υγιεινή και την προστασία των πληθυσμών. [3]
Η δράση για το κλίμα είναι και προστασία της υγείας
Το Potsdam Institute παρουσιάζει και την πλευρά της προόδου: σε τουλάχιστον 77 χώρες όπου μειώθηκε η ατμοσφαιρική ρύπανση από ορυκτά καύσιμα μετά το 2016, εκτιμάται ότι αποτρέπονται περίπου 323.000 θάνατοι κάθε χρόνο. Η καθαρότερη ενέργεια προσφέρει άμεσο όφελος στην αναπνοή και στην υγεία, πέρα από τον περιορισμό της θέρμανσης. [4]
Το κόστος της ζέστης στην εργασία και στο νερό
Το PIK καταγράφει εκτιμώμενη απώλεια δυνητικού εισοδήματος 1,07 τρισ. δολαρίων από τη μείωση της παραγωγικότητας λόγω ζέστης το 2025, ίση με 0,91% της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής. Η επιβάρυνση αντιστοιχεί σε 3,9% του ΑΕΠ στη Νοτιοανατολική Ασία, 3,2% στην Αφρική και 0,2% στην Ευρώπη. Γεωργία και κατασκευές υφίστανται τις μεγαλύτερες απώλειες· στην Αφρική η γεωργία αντιστοιχεί στο 71% τους. [4]
Από το 2003, η αποθήκευση νερού εμφανίζει μακροχρόνια ξήρανση στο 43% της χερσαίας έκτασης και αύξηση υγρασίας στο 37%. Η έκταση που πλήττεται ετησίως από πολύ έντονες βροχές αυξήθηκε από 14,8% σε 17,2%, συγκρίνοντας τις δύο τελευταίες δεκαετίες της έκθεσης. [4]
Η ενεργειακή μετάβαση ως πρόληψη
Οι επενδύσεις καθαρής ενέργειας έφτασαν τα 2,1 τρισ. δολάρια το 2025. Ο ΠΟΥ επισημαίνει παράλληλη πρόοδο σε εθνικά σχέδια προσαρμογής της υγείας και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. [2]
Το PIK υπολογίζει ότι οι επενδύσεις καθαρής ενέργειας αυξήθηκαν 7,2% και ξεπέρασαν κατά 82% εκείνες των ορυκτών καυσίμων, που ήταν 1,16 τρισ. δολάρια. Η ατμοσφαιρική ρύπανση από ορυκτά εξακολουθεί να συνδέεται με 2,73 εκατ. θανάτους τον χρόνο. [4]
Το UCL επισημαίνει ότι τα σχέδια των 100 μεγαλύτερων πετρελαϊκών και εταιρειών αερίου προβλέπουν για το 2040 παραγωγή 150% υψηλότερη από τη συμβατή με τον 1,5°C, έναντι 138% στην προηγούμενη έκθεση. Ζητά ταχύτερη μείωση εκπομπών και χρηματοδότηση της υγειονομικής προσαρμογής με επιχορηγήσεις. [3]
Παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη
Οι συντάκτες ζητούν η κλιματική αλλαγή να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί ως παγκόσμια υγειονομική έκτακτη ανάγκη. Προτείνουν η υγεία να βρίσκεται στο κέντρο των αποφάσεων για εκπομπές, προσαρμογή και χρηματοδότηση. Το αίτημα αυτό δεν αποτελεί από μόνο του επίσημη κήρυξη έκτακτης ανάγκης από τον ΠΟΥ. [1, 2]
Τι σημαίνει για εμάς
Στα νησιά μας η σύνδεση περιβάλλοντος και υγείας πρέπει να φαίνεται στις αποφάσεις: προσβάσιμοι δροσεροί χώροι, σκιά, ασφαλές νερό, προστασία των εργαζομένων και υποστήριξη των ανθρώπων που ζουν μόνοι ή χρειάζονται καθημερινή φροντίδα.
Η πρόληψη αποκτά αξία όταν φτάνει εγκαίρως σε κάθε γειτονιά. Μαζί με την προστασία από τη ζέστη, χρειαζόμαστε μετακινήσεις και παραγωγή ενέργειας που μειώνουν τη ρύπανση. Η ίδια πολιτική μπορεί να προστατεύει το κλίμα και να βελτιώνει την υγεία σήμερα.