Ιστορικό αρχείο · Θάλασσα · Ιόνιο
Καουλέρπα στο Ιόνιο και στον Κορινθιακό: οι προειδοποιήσεις και οι νέοι κίνδυνοι από τυχόν εξορύξεις
Σύνθεση πηγών διαφορετικών ετών (1995–2024)
Οι καταγραφές στην Ελλάδα και την Ιταλία, τα κενά στα λιβάδια Ποσειδωνίας και η παλιά προειδοποίηση του Adam Benović για τη μεταφορά ξενικών οργανισμών.
Η Ποσειδωνία σχηματίζει πυκνά λιβάδια, το «δάσος της θάλασσας», που λειτουργούν ως φυσικό εμπόδιο στην εξάπλωση ξένων εισβολικών ειδών. Φιλοξενούν σημαντικό μέρος της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Όταν δημιουργούνται κενά ανάμεσά τους, η καουλέρπα μπορεί να βρει χώρο για εγκατάσταση και ανταγωνισμό. Η ίδια σχηματίζει πυκνούς τάπητες, περιορίζει άλλα ενδημικά φυτά και μπορεί να αλλάξει τις συνθήκες διαβίωσης των ψαριών που δεν βρίσκουν φαγητό και απομακρύνονται.
Οι καταγραφές σε Ελλάδα και Ιταλία φωτίζουν τις παλιές προειδοποιήσεις των επιστημόνων για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τη μεταφορά ξενικών οργανισμών με τα πλοία.
Οι καταγραφές στην Ελλάδα
Το Ελληνικό Δίκτυο για τα Υδρόβια Ξενικά Είδη του ΕΛΚΕΘΕ καταγράφει την καουλέρπα στις ελληνικές θάλασσες από το 1993. Έκθεση του ICES για το 2014 περιλαμβάνει καταγραφές του 2013 στον Κορινθιακό, στην Κεφαλονιά, στους Παξούς, στην Κυλλήνη, στο Γύθειο, στην Εύβοια, στο Μαθράκι, στους Οθωνούς και στον Μαλιακό.
Στον Κορινθιακό, ο Γιώργος Παλαμάρης καταγράφει το φύκι με τη δική του κάμερα. Το πλήρες ντοκιμαντέρ δημοσιεύεται με την άδεια χρήσης που έχει παραχωρήσει.
Δείτε το σχετικό απόσπασμα του Γιώργου Παλαμάρη · Δείτε ολόκληρο το ντοκιμαντέρ
Τα κενά ανάμεσα στην Ποσειδωνία
Μελέτη στο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου εξέτασε 748 μικρές επιφάνειες δειγματοληψίας. Η καουλέρπα βρέθηκε στο 33% τους. Η πιθανότητα παρουσίας της ήταν 86% στις παρυφές λιβαδιών Ποσειδωνίας και 83% σε υπολείμματα παλιών, νεκρών λιβαδιών. Στο εσωτερικό των λιβαδιών ήταν 6%.
Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης αυξημένες πυκνότητες του φυκιού σε κενά μέσα σε κατακερματισμένα λιβάδια. Ένα άνοιγμα στον βυθό μπορεί, επομένως, να γίνει σημείο εγκατάστασης και ανταγωνισμού. Αν εκσκαφές ή άλλες εργασίες δημιουργήσουν τέτοια κενά, μπορεί να αυξηθεί η ευπάθεια του λιβαδιού.
Η διατήρηση υγιών λιβαδιών Ποσειδωνίας έχει μεγάλη σημασία. Σε δεκαετή έρευνα, από το 2007 έως το 2016, η καουλέρπα αναπτύχθηκε πολύ λιγότερο μέσα στην Ποσειδωνία απ’ ό,τι έξω από το λιβάδι. Τα υγιή λιβάδια λειτούργησαν ως φραγμός στην εξάπλωσή της. Σε περίπτωση θαλάσσιων εξορύξεων, τα κενά που μπορεί να δημιουργήσει το γεωτρύπανο ενδέχεται να διευκολύνουν την εγκατάσταση του φυκιού και να μειώσουν περαιτέρω την έκταση της Ποσειδωνίας.
Ανησυχητικό συμπέρασμα για την Ποσειδωνία
Οι καταγραφές δείχνουν ότι η καουλέρπα έχει εξαπλωθεί σε ελληνικές και ιταλικές θάλασσες και ότι τα κενά σε κατακερματισμένα λιβάδια Ποσειδωνίας είναι πιο ευάλωτα στην εγκατάστασή της. Σε μια θαλάσσια εξόρυξη, τα ανοίγματα που μπορεί να δημιουργήσει το γεωτρύπανο προσθέτουν έναν ακόμη κίνδυνο: η καουλέρπα να καταλάβει τον χώρο και να περιορίσει περαιτέρω την Ποσειδωνία. Ειδικά εκεί που γίνεται συνεχόμενη απόρριψη του ύδατος έρματος των πλοίων, που περιέχει καουλέρπα και άλλα ξενικά είδη.
Η εικόνα στην Ιταλία
Μελέτη του ιταλικού Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, που δημοσιεύτηκε το 2024, συγκέντρωσε παρατηρήσεις από το 1999 έως το 2021. Κατέγραψε καουλέρπα σε 45 θέσεις της Καλαβρίας, τόσο στην πλευρά του Τυρρηνικού όσο και του Ιονίου.
Στην Απουλία, μελέτη συνέκρινε τον βυθό πριν και μετά την εξάπλωση του φυκιού, το 2004 και το 2006. Κατέγραψε σημαντική μείωση της κάλυψης από σπόγγους και αλλαγές στην κατανομή του διαθέσιμου χώρου. Δεν διαπίστωσε τότε αντίστοιχη απώλεια ειδών σπόγγων.
Η προειδοποίηση του Adam Benović
Ο Κροάτης επιστήμονας Adam Benović, από το Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας και Αλιείας στο Ντουμπρόβνικ, δημοσίευσε το 1995 μαζί με τους Josip Lovrić και Nikola Ružinski εργασία για τους κινδύνους μεταφοράς ξενικών οργανισμών με το νερό έρματος. Οι ερευνητές υπογράμμιζαν την ανάγκη επεξεργασίας του νερού πάνω στα πλοία και συντονισμένης επιστημονικής έρευνας.
Οι σημερινές καταγραφές δείχνουν πόσο σοβαρή ήταν η προειδοποίηση για τις βιολογικές εισβολές. Η πιθανότητα μεταφοράς και εγκατάστασης κάθε οργανισμού χρειάζεται τεκμηρίωση, όχι μια πρόχειρη, αόριστη υπόσχεση όπως στην ΜΠΚΕ για τις εξορύξεις στο Ιόνιο.
Η προστασία των θαλασσών απαιτεί πρόληψη, προστασία των λιβαδιών Ποσειδωνίας και συστηματική παρακολούθηση πριν και μετά από επεμβάσεις στον βυθό.
Οι επιστήμονες προειδοποιούσαν από τότε για τη μεταφορά ξενικών οργανισμών και τις συνέπειές της στις θάλασσες. Σήμερα, με καταγραφές καουλέρπας στο Ιόνιο και στον Κορινθιακό, η ΜΠΚΕ για τις εξορύξεις οφείλει να εξετάσει συγκεκριμένα τον κίνδυνο για τα λιβάδια Ποσειδωνίας και την πιθανή εγκατάσταση του φυκιού στα κενά που μπορεί να δημιουργήσουν οι εργασίες στον βυθό.
Πηγές
- ΕΛΚΕΘΕ – Καταγραφές καουλέρπας στις ελληνικές θάλασσες
- ICES – Έκθεση για ξενικά θαλάσσια είδη, 2014
- Μελέτη για τα κενά στα λιβάδια Ποσειδωνίας στη Ζάκυνθο
- CNR – Καταγραφές στην Καλαβρία, 1999–2021
- Μελέτη για τους σπόγγους στην Απουλία
- Adam Benović και συνεργάτες – Ballast Waters: Problems and Perspectives, 1995
- Δεκαετής μελέτη για την Ποσειδωνία και την καουλέρπα
Σχετικό ιστορικό αρχείο
- Η Διακήρυξη του Σισάκ 2007
- Η διακήρυξη ολόκληρη στα ελληνικά
- Η επιστολή του EcoCorfu για τους τέσσερις αγωγούς
Δείτε τα βίντεο του SEE Pipeline Watch →